hàkɛexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal79Source :ar: al-haqq ʕalayka 'tu n'as pas raison' .
n.1 • tort(manquement aux règles de la morale sociale).gàsi, jàlaki.
2 • péché(sens chrétien).hàkɛmako.hàkɛ tó !pardonne-moi !hàkɛ b'á lác'est mal de le faire (par ex : faire allusion aux souffrances de sa propre mère)hàkɛ t'í fɛ̀(rép) il n'y a pas de malmàa hàkɛ tàcauser du tort à qqnhàkɛbafaute grave, péché grave
2 • intelligence.hákilimaya.à hákili ká díil est intelligentbàro dúman bɛ́ màa hákili dáyɛlɛune conversation de valeur ouvre l'intelligence
3 • mémoire.à hákili bɔ́rail a oubliéà hákili jìginna à láil s'en est souvenuné hákili t'ó lá bìlenje ne m'en souviens plus
4 • opinion, idée, intention, espoir.dùsukunnata, fɛ̀la, hákilila, kɔ́nɔta, sɔ̀nnɛmɛ, wèse, ŋàniya, jìgi, jìgila, ɛsipuwari.né hákili lá…à mon avis ; il me semble que , je crois queà hákili bɛ́ kà táa síniil a l'intention de partir demainà hákili má yɛ̀lɛmaelle n'a pas changé d'avis
5 • sagesse, réflexion, attention.hákilitigiya, jàn, túlomajɔ.à yé hákili sɔ̀rɔil est devenu sage, réfléchií hákili sìgi ò fɛ̀réfléchis-y bien ! Fais-y bien attention
6 • présence d'esprit.
hákiliexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal4
hákililabanabaatɔexemples dans Corbama-net-tonal( maladie.mentale [ esprit à maladie ] *agent occasionnel *statif )
n.fou(personne atteinte de maladie mentale).fàtɔ, kùnkolotɔ, sènfɛbila.ní bì tɛ́, hákililabanabaatɔ tùn bàlilen dòn fúru láautrefois, une personne atteinte de maladie mentale ne pouvait pas se marier (kb 3/05 p 8)
hákililafalenfalenexemples dans Corbama-net-tonal( esprit à échanger échanger )
n.échange de vues, forum.Syn : hákililafalen .nín gáfe lábɛnna hákililafalenfalen báara sèn fɛ̀ce livret a été composé au cours d'ateliers d'échanges de vues LD p 3Ó. b'á ká làada tíimɛ ń'ó yé kà lájɛ kɛ́ hákililafalen ná…l'Office du Niger selon sa coutume organise des réunions d'échanges de vues (kb 7/05 p 4)
hákililajiginexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal35( esprit faire.descendre [ *causatif descendre ] )hákilijigin.
2 • diminuer(physiquement et moralement).dɔ́gɔya, jìgin, láfiɲɛ, ntáanpo, nɔ̀gɔya.ásuma y'á hàlaki, dígi kɛ́ra à lá kósɛbɛ !le feu l'a mis bien mal en point, il a beaucoup souffert!
hàlakiexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal11
n.dégradation, destruction.
hàlakibaatɔexemples dans Corbama-net-tonal( détruire *agent occasionnel *statif )
hámuexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal1
n.encens esp, résine odorante employée comme parfum.
Hámudàlayiexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonaln.prop : 11Hámdàlay.
n.prop.1 • TOP(quartier à Bamako).(в Бамако).
2 • Hamdallaye(la capitale de l'Empire peule de Macina).
hánexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal65
intj.reproche(de menace, d'insistance).í kàna bɔ́ yàn bìlen hán !ne mets plus les pieds ici hein !
handibaliexemples dans Corbama-net-tonalhandiboli.
n.handiboli.hand-ball.Denmisɛnw ye ɲɔgɔndan kɛ farikoloɲɛnajɛ suguya 7 la : Atiletisimu, n'o ye boli ni panniw ye, bololantolafili min bɛ wele basikɛti, musontolatan min bɛ kɛ soba dɔ kɔnɔ, karate, tayikɔndo (o ye karate suguya dɔ ye), cɛmanninw ka handiboli, an'u ka woleboli (olu ye bololantolafili suguya dɔw ye). (Kibaru 552, 2018)ETRG.FRA.
handiboliexemples dans Corbama-net-tonal
n.handibali.hand-ball.Denmisɛnw ye ɲɔgɔndan kɛ farikoloɲɛnajɛ suguya 7 la : Atiletisimu, n'o ye boli ni panniw ye, bololantolafili min bɛ wele basikɛti, musontolatan min bɛ kɛ soba dɔ kɔnɔ, karate, tayikɔndo (o ye karate suguya dɔ ye), cɛmanninw ka handiboli, an'u ka woleboli (olu ye bololantolafili suguya dɔw ye). (Kibaru 552, 2018)ETRG.FRA.
Hanpateexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonaln.prop : 1
n.prop.NOM.ETRG, Hampaté(Amadou Hampâté Ba).
Centre Culturel Kôrè (Ségou), mai 2017
hàrabaharabaexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal1hàrakaharaka.
n.affolement, précipitation, hâte.
hàrabaharabaexemples dans Corbama-net-tonalhàrakaharaka.
hàramuexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal13exemples emplois comme nom / Corpus net non-tonaln : 4Source :ar : haram ="interdit .
2 • renoncer à(par motif religieux …)sìlamɛ bɛ́ lɛ̀ hàramules musulmans ne mangent pas de porcń'á yé kó dɔ́ kɛ́ í lá, cɛ̀ bɛ́ sé k'à mùso hàramusi sa femme lui a manqué gravement, le mari peut la laisser de côté
3 • détester.à hàramula màa bɛ́ɛ fɛ̀il est détesté de tous
hàramuexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal6
hàramukɛlaexemples dans Corbama-net-tonal( interdit faire *agent permanent )
n.impie.í kàna ɲágali í dén hàramukɛla láne te réjouis pas de fils impies (Si 16,1)
hàramuyaexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal33( interdire *abstractif )
v.1 • interdire(considérer comme défendu, illicite, nuisible).bàli, hàramu, kɔ́n, látɔ̀n.
2 • renoncer à(par motif religieux …)ù yé sònyalikɛla gòsi fɔ́ à yé sònyali hàramuyails ont battu le voleur au point qu'il a renoncé à volerń'í má séli, ń b'í hàramuya !si tu ne te fais pas musulman, je ne fraie plus avec toi !
Haribomoexemples dans Corbama-net-tonal
n.prop.TOP, Haribomo(nom de lieu).
harikowɛriexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal1
n.haricot vert.A bɛ waati jan bɔ, nakɔlafɛnw bɛ bɔ Marɔku, Ɛsipaɲi ani ltali ka don Mali kɔnɔ. Kɔmitɛrɛ, jaba, karɔti, tamati, layi, puwanfɔrɔn ani harikowɛri b'o la. (Kibaru 548, 2017)ETRG.FRA.
Harisiexemples dans Corbama-net-tonal
n.Horus(dieu de ciel, guerre et chasse en Ancien Égypte).
Hásanaexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonaln.prop : 1
n.prop.NOM.M(nom masculin).
Hásànaexemples dans Corbama-net-tonalHásànatu.
n.prop.NOM.F(nom féminin).
Hásànatuexemples dans Corbama-net-tonalHásàna.
n.prop.NOM.F(nom féminin).
Hasiexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonaln.prop : 8
n.prop.NOM.
Hásìexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonaln.prop : 2Hásimù.Ásì.
n.prop.NOM.M(nom masculin).
hásidiexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal1hásigi. Ar. xa:sid 'envieux'
háwusatɛrɛnexemples dans Corbama-net-tonal( haoussa train )háwusatrɛn. Source :train .
n.à pied.
háyaexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal182Source :ar: aya ="id .
n.verset coranique.háya dɔ́ b'á bólo, ń'á y'ó kɛ́, màa sí t'á sɔ̀rɔ bòli láil a une formule magique, s'il la prononce, personne ne l'attrape à la course
Haydaraexemples dans Corbama-net-tonalHáyidara. (Ils sont considérés comme des descendants du Prophète Muhammad - Sharifs.) Marabouts. Pas d'interdiction de totem (tana) ni de mariage.
háyidaexemples dans Corbama-net-tonalSource :ar: hayda ="menstruation .
n.menstrue.fàrida.à mùso tɛ̀mɛna háyida kànsa femme est à la ménopause
Háyidaraexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonaln.prop : 20Haydara.(Ils sont considérés comme des descendants du Prophète Muhammad - Sharifs.) Marabouts. Pas d'interdiction de totem (tana) ni de mariage.
héeexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal157hé.
intj.holà, hé!, ho!
helikɔputɛriexemples dans Corbama-net-tonal
n.hélicoptère.elikɔputɛri.Sɔrɔdasi ninnu dɛmɛna ni kɛlɛkɛpankurunw ye: Awiyɔndonsow ani helikɔputɛriw. (Kibaru 497, 2013)ETRG.FRA.
hepatitiexemples dans Corbama-net-tonal
n.hépatiteETRG.FRA.bángira.Hadamaden nugusira ɲɛdɔndɔgɔtɔrɔw bolo, biɲɛdimi ye suguya naani ye. U bɛ wele tubabukan na hepatiti A, hepatiti B, hepatiti C ani hepatiti E. (Kibaru 480, 2012)bíɲɛdimi.
héyiexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal8
hidorozɛniexemples dans Corbama-net-tonalidɔrɔzɛni.
n.hydrogène, d'hydrogène.didɔrɔzɛni; idɔrɔzɛni. Aw bɛ kinda ko ni safinɛ ni jisuma ye min bɛ wele ko pirɔkisidi didɔrɔzɛni (peroxyde d’hydrogène). (Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018)An kan bɛ fiziki ni simi min ma, o dɔnniyatigiw y'a jira ko hidorozɛni bɛ fɛnw sama ka nɔrɔ a yɛrɛ la i n'a fɔ nɛgɛtalan bɛ baara kɛ cogo min na.(Kibaru 487, 2012)ETRG.FRA.
híhànexemples dans Corbama-net-tonal
v.1 • respirer bruyamment.
híhàn ‘braire’ consonnes marginales : h dans les mots expressifs 2-27
n.prop.TOP, Haute-Volta(ancien nom de pays - Burkina Faso).
hóyiexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal1
intj.holà(d'une apparition brusque et inopportune).hé, héyi, ɛ̀hɛ́.
hɔ́nexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal5
v.prends!(prendre ce qu'on présente (de main à main); ne s'emploie qu'en impératif et en subjonctif).mɔ́.hɔ́n!í kà hɔ́n!prends!hɔ́n à lá!prends! prends-en!
Hɔnboriexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonaln.prop : 5Honbori.
n.prop.TOP, Hombori(une ville, commune et montagnes dans le cercle de Douentza).
Hɔ̀ngiriexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonaln.prop : 1Hòngiri.
n.prop.TOP, Hongrie(pays).
hɔ́rɔnexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal24Source :ar: hurr ="id.
adj.1 • libre(opposé à l'esclave : jɔ̀n).
2 • personne honnête.
hɔ́rɔnexemples dans Corbama-net-tonalexemples / Corpus net non-tonal108Source :ar: hurr ="id.
n.prop.TOP, Freetown(nom de lieu).Firitɔn, Firiton .
hɔtikuruexemples dans Corbama-net-tonal
n.haute cour.Kiiritigɛsoba wɛrɛ min bɛ yen, o ɲɛsinnen bɛ peresidan ni minisiriw ma. O bɛ wele tubabukan na hɔtikuru dezusitisi. (Kibaru 522, 2015)ETRG.FRA.